El Baki Hüvallah: Felsefi Bir Anlam Arayışı
Bir gün, yaşadığınız bir anın bir anlık ölümsüzlüğüne tanıklık ediyorsunuz. Çevrenizde her şey değişiyor, zaman aktıkça her şey geçici ve yok oluyormuş gibi hissediyorsunuz. O anda, neyin gerçek olduğunu, neyin kalıcı olduğunu ve kim olduğumuzu sormak zor oluyor. Belki de hayatın en temel sorusu budur: Gerçek anlamda ne kalır? İnsan, yalnızca zamanla silinen bir iz mi, yoksa bir varlık olarak bir anlam taşıyan bir şey mi?
Bu soruları günümüz felsefesinde sıkça karşılaştığımız “ontolojik” bir soruya benzetebiliriz: Varoluşumuzun özü nedir? İnsanın varlığı, sonlu olan bir zamanda anlam bulabilir mi, yoksa her şey sonunda geçici bir illüzyon mudur? İşte, “El Baki Hüvallah” gibi derin bir ifade, bu tür sorgulamalara insanı iten ve zamanın ötesine geçen bir anlam taşıyor. Peki, El Baki Hüvallah ne demek, ve bu ifade bizi varlık, bilgi ve etik üzerine hangi sorulara yönlendiriyor?
El Baki Hüvallah: Tanımlama ve Anlam
“El Baki Hüvallah” ifadesi, İslam felsefesinde ve tasavvufta sıkça karşımıza çıkan, sonsuz olan yalnızca Allah’tır anlamını taşıyan bir deyimdir. Türkçe’ye çevrildiğinde, “Baki olan yalnızca Allah’tır” ya da “Varlığı baki olan yalnızca Allah’tır” şeklinde ifade edilebilir. Burada Baki kelimesi, “kalıcı, sonsuz” anlamına gelirken, Hüvallah ise “O (Allah) dur” anlamını taşır. Bu ifade, zamanın ve evrenin geçiciliğine karşı, mutlak varlık olan Allah’ın sonsuzluğunu vurgular.
Felsefi olarak bu ifade, insanın varoluşsal anlam arayışında önemli bir soruyu işaret eder: Gerçek anlamda kalıcı olan nedir? “El Baki Hüvallah”, bu soruya verilen cevabın ötesinde, ontolojik ve epistemolojik bir durumu anlatır. İnsan, dünyadaki her şeyin geçici olduğunu fark ettiğinde, kalıcı ve değişmeyen bir temele, bir varlığa yönelir.
Etik Perspektiften: Sonsuz Varlık ve İnsan
Etik felsefe, varlıkla olan ilişkimizde sorumluluklarımızı ve doğru ile yanlışı belirleme çabamızı anlamaya çalışır. El Baki Hüvallah ifadesi, etik açıdan da derin bir anlam taşır. İnsanlar olarak bizler, geçici varlıklar olarak hayatımızı sürdürürken, etik sorumluluklarımızı bu geçicilik içinde mi belirliyoruz, yoksa bizden çok daha büyük ve kalıcı olan bir varlıkla bir ilişki içinde mi anlam buluyoruz?
Felsefi anlamda, Baki olanın sadece Allah olduğu anlayışı, insanı etik olarak da yüceltmeye davet eder. Eğer her şey geçiciyse, bizim kararlarımızın ve eylemlerimizin de bir gün silineceği ve unutulacağı düşünülebilir. Ancak, eğer Baki olan yalnızca Allah ise, o zaman insanın eylemlerinin bir anlamı, bir amacının olduğunu varsayabiliriz. Etik açıdan, insan bu kalıcı olanla uyum içinde olmalıdır. İslam tasavvufunda bu anlayış, insanın manevi yolculuğunun temelini oluşturur. İnsan, kalıcı olanla birleşmek için geçici dünyada doğru eylemler ve tutumlar sergiler.
Burada bir etik ikilem gündeme gelir: İnsan, geçici ve değişken dünyada kalıcı bir anlam oluşturabilir mi? İbn Arabi’nin vahdet-i vücut anlayışında olduğu gibi, insanın içsel yolculuğu ve doğru yaşam biçimi, bu sonsuz varlıkla kurduğu ilişkiye bağlıdır. Bu perspektiften, etik sorumluluk, hem bireysel hem de toplumsal düzeyde büyük bir anlam taşır.
Epistemolojik Perspektiften: Bilgi ve Gerçeklik
Epistemoloji, bilginin doğası, kaynakları ve sınırlarıyla ilgilenen bir felsefe dalıdır. “El Baki Hüvallah” ifadesi, insanın bilgiye ve gerçekliğe dair anlayışını da sorgulamaya yönelir. Eğer Allah hariç her şey geçici ve yok olmaya mahkûm ise, o zaman bilgiye dair ne kadarını doğru kabul edebiliriz? İnsanlar olarak biz, sınırlı bir algıya sahibiz; fiziksel dünyanın geçici gerçekliklerini görmekle sınırlıyız. Fakat bu, gerçek bilginin sınırlarını anlamamıza engel mi?
Felsefi bir bakış açısıyla, El Baki Hüvallah bir tür bilgi kuramı sorusunu gündeme getirir: Gerçek bilgi nedir? Platon’un idealar kuramına atıfta bulunacak olursak, insanların duyusal dünyadaki algıları, yalnızca gölgelerden ibarettir; asıl gerçeklik, idealar dünyasında yer alır. Bu çerçevede, El Baki Hüvallah ifadesi, geçici olanın ötesinde bir gerçeklik arayışını işaret eder. İnsan, sınırlı bilgiyle yüzleşse de, Baki olanla ilgili kesin bilgiye sahip olamaz. Ancak insanın varlıkla ilişkisi, bir tür arayışa dönüşür.
Felsefe tarihinin önemli filozoflarından Kant, insanın bilginin sınırlarını yalnızca kendisiyle sınırlı olduğunu savunmuştu. Kant’a göre, insan yalnızca duyusal dünyayı algılayabilir, ama asıl gerçeklik olan “numenal dünya”ya ulaşmak imkânsızdır. Bu bağlamda, El Baki Hüvallah bir epistemolojik gerçeği yansıtır: İnsan bilginin sonlu doğasıyla sınırlıdır, fakat Baki olanın bilgisi, insanın ötesindedir.
Ontolojik Perspektiften: Varlık ve Geçicilik
Ontoloji, varlık felsefesi olarak bilinir ve varlıkların ne olduğunu ve nasıl var olduklarını inceler. El Baki Hüvallah, varlık ve yokluk arasındaki dengeyi, geçiciliği ve kalıcılığı sorgulayan bir ontolojik bakış açısı sunar. İslam ontolojisinde, Baki olan yalnızca Allah’tır, diğer her şey yok olmaya mahkûmdur. Bu ifade, insanın varlık anlayışını derinden etkiler.
Hegel’in diyalektik mantığı, varlık ve yokluk arasındaki sürekli çatışmaya odaklanır. Hegel’e göre, varlık, sürekli bir evrimsel süreçtir ve bu süreçte insan, tarihsel bir varlık olarak varlıkla karşılaşır. Ancak El Baki Hüvallah anlayışında, bu evrimsel süreç, mutlak olanın ötesinde bir sonluluk taşır. İnsan, bu geçici varoluşuyla sınırlıdır, fakat Baki olanla bir ilişki kurarak varlıkla anlam bulabilir.
Buradan çıkarılacak önemli bir soru şudur: Varlık, geçiciliğin ötesinde kalıcı bir anlam taşıyabilir mi? El Baki Hüvallah ifadesi, insanın varoluşunun geçici doğasına rağmen, ona bir anlam ve değer katmak için kalıcı olana yönelmesini öğütler.
Sonuç: Sonsuzla Yüzleşme
Sonunda, “El Baki Hüvallah” yalnızca bir dini ifade değil, aynı zamanda insanın varlık, bilgi ve etik üzerine yaptığı derin bir felsefi sorgulamadır. Geçici olanın ötesinde ne vardır? Etik sorumluluklarımız ve bilgiye dair anlayışımız, bu sonsuzluğu nasıl algılayabilir? Bu sorular, hem bireysel hem de toplumsal anlamda varoluşumuzu şekillendirirken, hepimizin içsel bir yolculuğa çıkmasına neden olur.
Bugün hala bu sorulara cevaplar ararken, insana dair neyin kalıcı olduğu sorusu bizi derinden etkiler. Gerçek anlamda kalıcı olan ne? Bu soruyu düşündükçe, El Baki Hüvallah ifadesinin bize hatırlattığı en derin gerçek: Sonsuz olanla, geçici olana dair kurduğumuz ilişki, belki de varoluşumuzun en gerçek ve anlamlı yanıdır.